ʻO ke kumu kūpono o nā kū'ē'ē ma waena o ka Middle East
Pehea ka mea i hoʻohālikeʻia i ka Middle East i kēia lā
ʻO ka mea pau loa (85 pakeneka) o nā poʻe Muslimʻo Sunnis.
ʻO lākou ka hapa nui ma Saudi Arabia, Egypt, Yemen, Pakistan, Indonesia, Turkey, Algeria, Morocco, a me Tunisia. ʻO ka Shiites ka hapanui ma Iran a me Iraq. Loaʻa iā lākou nā lāhui kaiaulu nui ma Yemen, Bahrain, Syria, Lebanona, a me'Azerbaijan.
ʻO ke aupuniʻoʻAmelika Huipūʻia e hui pū me nā aupuni alakaʻi i nā lā Sunni. ʻO ia ke kumu no ka 40 o ka 100 o konaʻaila i laweʻia e hele i loko o ka Strait. Eia naʻe, pili pū me ka poʻe Shiites ma ke kauaʻo Iraq e hoʻokahuli iā Saddam Hussein.
ʻO wai lā
Saudia Arabia - Ua mālamaʻia e kaʻohana aliʻi o Sunni mau mea hoʻomanaʻo. US pilikino a me ka hui nui o ke kālepaʻaila, alakaʻi o OPEC . I ka makahiki 1700,ʻo Muhammad ibn Saud (ka mea hoʻokumu o kaʻohana Saudi), hui pū me ke alakaʻiʻo Abd al-Wahhab e hoʻohui i nāʻohana aʻArabia. Ma hope o ka hoʻokumuʻana o nā Sīna i ka mana ma Iran i ka makahiki 1979, ua hoʻokumu nā Sauds i nā kauka me nā kula hoʻomauʻo Wahhabi ma waena o ka Middle East. ʻO Wahabism he lālā kūlana kūʻokoʻa o Sunni Islam, a me ka hoʻomana'āina o Saudi Arabia.
(Source: "' Ilamana: Sunnis a me Shia ," Congressional Research Service, Ianuali 28, 2009.)
Iran - Ua alakaʻiʻia e Shia fundamentalists, me 9 pakeneka wale nō Sunni. ʻO ka huahā o ka meaʻaila nui loa. Ua kākoʻo ke AupuniʻAmelika Huipūʻia i ka Shah no Shia. Na ka Ayatollah Ruhollah Khomeni i hoʻokahuli i ka Shah i ka makahiki 1979.
ʻO ka Ayatollah ke Aliʻi Nui o Iran. Hoʻoponoponoʻo ia i nā alakaʻi a pau i kohoʻia. Ua hoʻohewa akuʻo ia i ke aupuni mō'ī Saudi ma keʻano he hōʻoleʻole i nā pane i Washington, DC,ʻaʻoleʻo ke Akua. I ka makahiki 2006, noiʻoʻAmelika Huipuʻia i ka UN Security Council no ka hoʻokōʻana i ka hoʻopaʻiʻana iā Iran ināʻaʻoleʻaeʻo ia e hoʻokuʻu i ka uranium. ʻO ka hopena hoʻokele waiwai i hoʻoweliweliʻia ai Iran e hoʻokuʻu i ka waiwai no ke kōkua no ka hoʻopakeleʻana mai nā hoʻoponopono.
ʻO Iraq - I hoʻokahoʻia e 63 pakeneka nui o ka poʻe Shia ma hope iho o ka hoʻopiʻiʻana o ke alakaʻi o Sunniʻo Saddam Hussein. Ua lilo kēia i ka palena o ka mana ma ka Hikina Hikina. Ua hōʻoia hou ka Shia i ko lākou hui me Iran a me Suria. ʻOiai ua hoʻopauʻoʻAmelika Huipūʻia i nā alakaʻi o al-Qaida, ua lilo nā kipi kipi o Sunni i ka pūʻulu Islamic State. I ka malamaʻo Iune 2014, loaʻa iā lākou kahi hapa nui o'Akelika Komohana me Mosul. Ma Ianuali 2015, hoʻomalu lākou i 10 miliona mau kānaka. Ma o Dekemaba 2016, ua lilo i ka 16 mau pakeneka o ka'āina a lākou i mālama ai a mālama wale iʻeono miliona kānaka. Ke kū'ē neiʻo Iran i ka poʻe Shia ma kaʻaoʻao Sunni State Islamic.
Syria - Ua hoʻouluhia e ka 13 pakeneka poʻeʻuʻuku Shia. Ua hui pūʻia me nā aupuniʻo Shia a me'Iselani. Ke hele aku nei nā mea kaua mai Iran a Hezbollah i Lebanona. Hoʻopilikia i ka hapa liʻiliʻi o Sunni, aia kekahi o lākou me ka moku'āinaʻo Islamic State.
ʻOʻAmelika Huipūʻia a me nā'āina Sunni kokoke e hoʻi i nā lālā kipi o Sunni,ʻo'Asemila. Ke hoʻomalu nei ka moku Islamic State i nā māhele nui o Suria,ʻo ia hoʻiʻo Raqqa.
ʻO Lebanona - Hoʻohui pūʻia e nā Karistiano (39 pakeneka), Sunni (22 pakeneka), a me Shia (36 pakeneka). ʻO ka makahiki kaua 1975-1990 uaʻaeʻiaʻelua hoʻoneʻe kaua oʻIseraʻela. Ua ukaliʻia nāʻoihanaʻIseraʻela a me ko Suria ma nā makahiki heʻelua. Ua hoʻohuli houʻia ka hana i ka makahiki 2006 i ka manawa i kaua aiʻo Hezbollah a me kaʻIseraʻela ma Lebanona. I ka 2017, haʻalele ke Kuhina Nui o Saudi i ka hopena o ka mana o Hezbollah.
ʻOʻAigupita - Ua hoʻopauʻia e 90% ka nui o Sunni. Ke hoʻomau neiʻo ia i nā Karistiano a me nā Shia. Ua hoʻopiʻiʻiaʻo Hosni Mubarak i ka Spring Spring i ka makahiki 2011. Ua kohoʻiaʻo Mohammed Morsi i pelekikena i ka makahiki 2012, akā ua hoʻopiʻiʻiaʻo ia i ka makahiki 2013. Ua noho ke koa oʻAigupita ma mua o ka lanakila o ka luna koa mua o Abdul Fattah al-Sisi i ka makahiki 2014.
I Nowemapa 2016, ua hōʻoia ka World Monetary Fund i kahi kālā kālā he $ 12 billion e kōkua ai iāʻAigupita e paʻi i kahi pilikia pili kālā.
ʻO Ioredane -ʻO ka mō'ī i hoʻomaluʻia he 92 pakeneka ka nui o nā Sunni. Ma waena o 55-70 pakeneka o ka poʻe kānakaʻo Palestinians. I ka manawa i hoʻopauʻia e nā poʻe koa o Sunni, hiki iā lākou ke lawe mai i ke kaua i Ioredane inā hahaiʻia lākou e nā Shiʻi e hoʻopaʻi.
ʻO Turki -ʻO nā luna nui o Sunni ma luna o ka liʻiliʻi o ka Shiite (15 pakeneka). Akā, ua hopohopo nā Sīi no ka liloʻana o ke Kuhina Nui Turkeyʻo Recep Tayyip Erdogan i mea waiwai nui e like me Saudi Arabia.
ʻO Bahrain - Sunni ka liʻiliʻi (30 pakeneka), i kākoʻoʻia e Saudi Arabia a meʻAmelika Huipūʻia, nā mea nui o ka poʻe Shia. ʻO ia ke kumu no ka mokuʻelima o ka Moku'āinaʻo US, ke kiaʻi nei i ka Hepa o Hormuz.
Afghanistan, Libya, Kuwait, Pakistan, Qatar, Yemen - aliʻi nui loa Sunia Shia ka liʻiliʻi. Ua kākoʻoʻo Iran iā Shia Houthi ma Yemen.
ʻOʻIseraʻela - ka hapanui Iudaio (75 pakeneka) i ka hapanui o Sunni (17.4 pakeneka).
Hālāwai Sunni-Shia a me ka hoʻokūkū
Hoʻokumu nā lālā hoʻohui o nā Sunnis a me nā Shiites i ka hoʻokūkū. Manaʻo lākou i ka jihad. He kaua hemolele ia i waho (kū'ē i nā hoʻomaloka) a ma loko (e pili ana i nāʻano pilikino).
ʻO ka moku'āina Islamic State - Sunnis i'ōlelo i ka'āina ma Iraq, Lebanona, a me Suria. Hāʻawi lākou i ke kālā ma ke kūʻaiʻana i kaʻaila liʻiliʻi ma "ko lākou"'āina. Kū'ēʻia mai'Amaida i Iraq. Manaʻo lākou he kuleana ko lākou e pepehi kanaka a hoʻopaʻapaʻa paha i ka poʻe a pauʻole o Sunnis. Ke kū'ē i ka alakaʻi alakaʻi Suria (Assad, ka mea i kākoʻoʻia e Russia), a me nā Kurds ma Iraq, Turkey, a me Suria.
al-Qaida - Sunni. Makemakeʻoe e pani i nā aupuni non-fundamentalist a me nā moku Islam i hoʻokūpaʻaʻia e ke kānāwai hoʻomana (sharia). Kūlanaʻo Shiites e makemake e hōʻoki i ka hoʻomana a hoʻomau hou i ka Mō'ī Peresia. ʻO ka ho'ōla houʻana i nā Palestine ma ka hoʻopauʻiaʻana o kaʻIseraʻelaʻo ia he mea ho'āno. Hoʻohewa i ka poʻe i kū'ēʻole i ka manaʻoʻo Sunni. Ua hoʻoukaʻia i United States ma ka lā 11 o Kepakemapa, 2017 .
ʻO Hamas - Pākīpika Sunni. Ke manaʻo nei e wehe i kaʻIseraʻela a hoʻi hou i ka'āina Palesetina. Ke kākoʻo neiʻo Iran iā ia.
ʻO Hezbollah -ʻo Iran i kākoʻo i ko Shiite mea pale ma Lebanona. I kēia wā, hoʻokipa iā Sunnis no ka mea ua lanakila ia i kaʻIseraʻela i Lebanona ma ka makahiki 2000. Hoʻopuka hou akuʻo ia i nā hōʻeha hōʻeuʻeu lanakila iā Haifa a me nā kūlanakauhale'ē aʻe. Ua hoʻouna kokeʻia nā mea kaua i Suria me ke kākoʻo mai o Iran. Manaʻoʻo Al-Qaida e hoihoihoʻiʻia ka mō'ī Peresia.
ʻO ke kaikunāne Muslim - Sunni. He mea nui maʻAigupita a me Ioredane. I hoʻokumuʻia ma Egypt i ka makahiki 1928 e Hasan al-Banna e hoʻolako i ka pūnaewele, philanthropy a me ka hoʻolahaʻana i ka manaʻoʻiʻo. Ua ulu ia i loko o kahi umauma no ka hui Islamist ma Suria, Sudan, Jordan, Kuwait, Yemen, Libya a me Iraq.
Sunni-Shia Split a me ka Nationalism
Ua paʻakikī ka māhele Sunni-Shia ma ka schism nationalistic ma waena o nā Mākau Pākī. Ua iho mai nā'Abelika mai ka Ottoman Empire (15th - 20th century) aʻo Iran e iho mai ana mai ka Mō'ī Peresia (ke 16 maika).
Ua hopohopo nā Arabian Sunnis no ka hanaʻana o nā Sīia Peresia i ke Kuʻemina Shiite ma o Iran, Iraq a me Suria. ʻIke lākou i kēia me keʻano hou o ka moʻokūʻauhau Shia Safavid ma ka moku Peresia. ʻO ia ka manawa i kipi ai ka poʻe Shiite e ho'āla hou i ke aupuni aliʻi Peresia ma waena o ka Hikina Hikina a ma ke ao. ʻO ka "kipi a Sassanian-Safavid" e pili ana i nāʻaoʻaoʻelua. ʻO ka Sassan, he mō'ī mua iaʻo'Isalamana. ʻO ka poʻe Safavids he poʻe aliʻi Shiite i noho hoʻomalu iā Iran a me nā hapa o Iraq mai 1501 a hiki i ka makahiki 1736.ʻOiai nā Sīna ma nā'āina oʻArabia e pili pū me Iran,ʻaʻole lākou i hilinaʻi iā Peresia. (Source: "Shia-Sunni Split," BBC. "Ka Poʻokela o ka US ma ka Sunni-Shiʻite Conflict," Gatestone Institute, Mei 17, 2013.)
Hālena Sunni-Shia Split a me ka US i ke komoʻana ma nā Wars o Middle Eastern
Ua loaʻa iāʻAmelika Hui Pūʻia he 20% o konaʻaila mai ka Hikina Hikina. ʻO ia keʻano o ka waiwai waiwai. Ma keʻano he mana honua holoʻokoʻa, he kuleana kūpono koʻAmelika Hui Pūʻia ma ka Hikina Hikina o ka paleʻana i nā alawai'enela o Gulf. Ma waena o ka makahiki 1976-2007, ua hoʻohanaʻia eʻAmelika Huipūʻia he $ 8 trillion. Ua ho'ēmiʻia ke olaʻana e like me ka hinuʻaila i hoʻolālāʻia i ka home, a ua hilinaʻi i ka waiwai hou e hoʻonuiʻia. Eia naʻe, pono e hoʻomaluʻoʻAmelika i kona mau pilikino, mau hoalauna a me nā mea i hoʻonohonohoʻia ma ia wahi. (Source: " ʻAmelika Hui PūʻIa o ke Koa Koa i ke Gulf Persian ," Princeton University, Ianuali 7, 2010.)
ʻO ka wā palena palena o ka US Wars ma ka Middle East:
ʻO kaʻenemi hōʻailona o Iran - Ma hope o ke kipiʻana o ka makahiki 1979, uaʻaeʻoʻAmelika Hui Pūʻia iā Shah Muhammad Reza Pahlavi i hoʻokuʻuʻia i ka'āina. No ka kū'ē, ua hoʻokuʻu ka Ayatollah i kaʻAmelika Hui PūʻIa. Ua lawe pioʻia he kanaiwakumamāiwa, a me 62 mauʻAmelika. Ma hope o ka hoʻopakeleʻana o ka pūʻali koa, uaʻaeʻoʻAmelika Huipūʻia e hoʻokuʻu i nā waiwai waiwai o Shah no ka hoʻokuʻuʻana i nā mea pani. (Source: "Hoʻomākaukauʻo ka Iran i nā mea kūpono loa," CNN, Malaki 17, 2014.)
Ke Kaua Iran-Iraq (1980-1988) - Ua kaua akuʻo Iran i ke kaua me Iraq i alakaʻi ai i ka hakakā ma waena o nā pūʻali koa US a me nā pūʻali koa Iran ma waena o 1987 a 1988. Ua kapaʻiaʻoʻAmelika Huipūʻiaʻo Iran e like me ke kākoʻo o ka moku'āina no ka hoʻokiʻekiʻe iā Hezbollah i Lebanona. ʻOiai naʻe, ua kākoʻoʻoʻAmelika Huipūʻia i ke kipiʻana o ka "contras" a Nicaragua i ke aupuniʻo Sandinista ma ke kāohi malūʻana i nā mea kaua i ka'āinaʻo Iran. Ua hana kēia i ka hoʻokūkū Iran-Contra i ka makahiki 1986, e koi ana i ka Administration Reagan ma nā hana kolohe.
Gulf War - I ka makahiki 1990, hoʻokokokeʻo Iraq i Kuwait. Ua alakaʻiʻoʻAmelika Huipūʻia i nā pūʻali koa i Kuwait i ka makahiki 1991.
Ke Kaua o Afghanistan - Ua pale aku ka United States i ka Taliban mai ka mana no ke kauʻana iā Osama bin Laden a me al-Qaida.
Ke kaua o Iraq (2003 - 2011) - Ua hoʻokokokeʻoʻAmelika Huipūʻia i Iraq a ua pani i ke alakaʻiʻo Sunniʻo Saddam Hussein me kahi alakaʻi Shiite. Ua hoʻopiʻi akuʻo Pelekikena Barackana i nā pūʻali koa hana ma ka makahiki 2011. Ua hoʻololi houʻo ia i nā meaʻoihana i ka makahiki 2014 i ka wā iʻokiʻia ai e kaʻAha Moku'āinaʻAmelikaʻelua poʻeʻAmelika.
ʻO ka huawai Arab - Revolt o ka poʻe i luhi i nā hana nuiʻole a me nā hoʻoponopono hoʻopono. Ua kāhea lākou no ka'ikemokalamokala.
Ke kipi o Suria - E hoʻomaka i ka makahiki 2011 e hoʻokahuli iā Bashar al-Assad ma keʻano heʻano o ka neʻeʻana o ka Spring Spring.
Mōʻaukala
Ua puka ka māhele Sunni-Shite i 632 AD ke make ka wānana Muhammad. Ua manaʻoʻo Sunnis e kohoʻia ke alakaʻi hou, a kohoʻo ia i kākā'ōleloʻo Muhammad,ʻo Abu Bakr. "Sunni" ma ka'ōlelo'Apania "ʻo ka mea e hahai ana i nā moʻolelo o ka Mō'ī."
Ua manaʻo ko lākou manaʻo he alakaʻi hou ka alakaʻi a Muhammad,ʻo iaʻo Ali bin Abu Talib. ʻO ka hopena, he mau Imam a lākou no ko lākou mau Imam, ka mea a lākou e manaʻo nei he hemolele. Ke manaʻo nei lākou i ko lākou Iman e lilo i mau alakaʻi pono,ʻaʻoleʻo ka moku'āina. "Shia" mai "Shia-t-Ali" aiʻole "ka poʻe o ka Ali."
Ua nui nā manaʻoʻiʻo o ka Sunni a me ka Shiite ma nāʻano likeʻole. Ke hōʻoia nei lākouʻo Allah ke Akuaʻoiaʻiʻo hoʻokahi, aʻo Muhammed kāna kāula. Ua heluhelu lākou i ka'Arani, a ua hoʻopili aku i nā paeʻelima o ka'Ilama.
- ʻO ka wikiwiki i ka manawa o ka Ramadan (ka lāʻeiwa o ka hōʻailona hōʻailona ma ke kaʻina Islamic).
- Hajj - Pilgrimage i Makkah, Saudi Arabia, i ka manawa hoʻokahi.
- Shahada - Hōʻoia i ka manaʻoʻiʻo.
- E pule - pule.
- Zakat - E hāʻawi manawaleʻa i ka poʻeʻilihune.