No ke aha i hoʻopaʻaʻia ai ke kālā e ke kālā
Noho kona inoa ma ka hua'ōlelo "waiwai likeʻo Croesus."
I kēlā mau lā,ʻo ka waiwai o ke kālā i kauʻia ma luna wale nō o ka waiwai o ka mea i hanaʻia ma loko. No laila,ʻo ka'āina me ka gula nui loa ka waiwai. ʻO ia ke kumu i hoʻouna aku aiʻo Sepania, Pokukala, a meʻEnelani iā Columbus a me nā mea hou'ē aʻe i ka New World. Uaʻoi aku ka waiwai o lākou i ko lākou waiwai.
Ka Ho'ākāka o ke Kūlana Kino
I ka loaʻaʻana o ke gula ma Sutter's Ranch i ka makahiki 1848, ua hoʻoikaikaʻia ka Gold Rush i California. ʻO ka mea i kōkua i ka hoʻohuiʻoleʻana i ka'āinaʻAmelika. I ka makahiki 1861, ua pai ka Wānana Kālāʻo Salmon Chase i ka pai palapala pepa US.
ʻO kaʻoiaʻiʻo, i ka hapalua o ka makahiki 1800, makemake ka hapanui o nā'āina i ka hoʻolālāʻana i nāʻoihana ma ke kālepa kālepa honua. Ua lawe lākou i ke kūlana gula . Ua hōʻoiaʻiʻo ia e kūʻai aku ke aupuni i kekahi kālā kālā pepa no kona waiwai i ke gula. ʻAʻole pono e hanaʻia kēlā mau hana me nā bipi gula gula nui a me nā dālā.
Ua hoʻonuiʻia ka pono e pono ai no ke kālepaʻoihana o ka Honua. I kēia manawa, ua paʻa ka waiwai o ka pepa pepa i kekahi mea maoli. ʻO ka mea pōʻino, ua emi nā kumukūʻai gula a me nā kumukūʻai kālā i kēlā me kēia manawa ka loaʻaʻana o nā waihona gula hou nui.
I ka makahiki 1913, ua hoʻokumu ka Hui Kūkākūkā i ka Federal Reserve no ka hoʻoikaika i nā koina gula a me nā kālā .
Ma mua o ka hikiʻana iā ia ke holo a holo, ua hāʻule ke Kaua Honua. Ua hoʻokuʻuʻia nā pae'āina Pelekane i ke kūlana gula e hiki ai iā lākou ke paʻi i ke kālā e uku ai no ko lākou komoʻana i ka pūʻali koa. ʻO ka mea pōʻino, ka paipaiʻana i ke kālā i ka hyperinflation . Ma hope o ke kaua, uaʻike nā'āina i ka waiwai o ke hoʻopaʻaʻana i kā lākou kālā i kahi waiwai i ka waiwai gula. No kēlā kumu, ua hoʻihoʻiʻia ka hapanui o nā'āina i kahi kūlana gula i hoʻololiʻia. (Source: "Ke Kānāwai Gold," History.com.)
ʻO keʻano o ke kūlana kiʻekiʻe o ke kala i hōʻinoʻia
I ka manawa i paʻi ka Paʻi nui loa me ka ikaika loa, ua haʻalele hou nā'āina i ka papa gula. I ka wā i kālepa ai ke kālepa'āina i ka makahiki 1929 , hoʻomaka nā mea kūʻai i ke kālepaʻana i nā kālā a me nā waiwai . E like me ke kumukūʻai gula , ua hāʻawi nā kānaka i kā lākou kālā no ke gula. Ua kaumaha ka wā i hoʻomaka ai ke kūleʻa. Hoʻomaka ka poʻe e hoʻokipa i ke gula no ka meaʻaʻole lākou i hilinaʻi i ke kula kālā.
Ua mālamaʻo Federal Reserve i ka uku hoʻolimalima . Ke ho'āʻo neiʻo ia e hoʻolilo i nā kālā iʻoi aku ka waiwai nui a me nā kānaka palekana mai ka hoʻopau houʻana i nā mālama gula gula. ʻO kēia mau kiʻekiʻe ka nui i hōʻinoʻia i ka hōʻinoʻia ma ka hoʻonuiʻana i ka uku o kaʻoihanaʻoihana. He nui nāʻoihana i lilo i kālā kālepa, e hoʻopaʻa ana i ka nui o ka nele i ka hana .
Ma Malaki 3,1933, pani ka Pelekikena hou iā Roosevelt i nāʻaukā. Ke pane neiʻo ia i kahi holo ma nā waihona gula i ka Federal Bank Bank of New York. Ma ka lā o ka wā i hoʻomaha houʻia ai ka lā 13 o Malaki, ua hoʻololi lākou i kā lākou gula a pau i ka Federal Reserve. ʻAʻole hiki iā lākou ke kūʻai hou i nā kālā no ke gula. Eia kekahi,ʻaʻohe mea hiki ke hoʻokuʻu aku i ke gula.
Ma ka lā 5 oʻApelila, ua kauoha ka FDR i nāʻAmelika e hoʻololi i kā lākou gula no ke kālā. Ua hanaʻo ia i kēia e pāpā ai i ka hoʻouluʻana i ke gula, a me ke kūʻaiʻana o ke gula ma nā'āina'ē aʻe. Ua hana kēia i nā mālama gula ma Fort Knox. Uaʻike kokeʻoʻAmelika Hui Pūʻia i ka lako nui o ke gula. (Source: " Ka Rise a me ka hauleʻana o ke Kilālā Dula ma United States , Cato Institute, 20 Iune 2013.)
Ma Ianuali 30, 1934, ua pāpāʻia ka mana kūʻokoʻa gula no ke kuleana pono'ī o ke gula ma lalo o ka laikini.
Uaʻaeʻia e ke aupuni e uku i kāna mau kālā ma nā kālā,ʻaʻoleʻo ke gula. Uaʻaeʻo ia i ka FDR e hoʻohaʻahaʻa i ke kālā gula ma ka 40 pakeneka. Ua hanaʻo ia i kēia me ka hoʻonuiʻana i ke kumukūʻai o ke gula, i $ 20.67 i kēlā me kēia auneke no nā makahiki 100, ai $ 35 no kēlā me kēiaʻoni. Ua hoʻonuiʻia ka mālama'āina gula mai ka $ 4.033 bila i $ 7.348 piliona. Ua hoʻolālā maikaʻiʻia kēia kālā ma o 60 pakeneka. (Sources: "Pehea i hoʻolilo aiʻo Franklin Roosevelt i ke Kino Poʻopiʻo," Bloomberg, Malaki 21, 2013. "Kaupapa Kupa ma nā makahiki 1930," FEE.org.)
Ua pau ka pōʻino i ka makahiki 1939. E hoʻokuʻuʻia nā lāhui i ka hoʻiʻana i ke kūlana gula i hoʻololiʻia.
ʻO ka makahiki 1944ʻo Bretton Woods Agreement i hoʻonohonoho i ka waiwai kūʻai no nā kālā a pau e pili ana i ke gula. Ua koiʻia nā'āina'ē aʻe e hoʻololi i nā'āina aupuni'ē aʻe o kā lākou mau kālā i ke gula ma kēia mau koina maʻamau . Ua hoʻonohoʻia ke gula ma kahi $ 35 ma kaʻeke. No ka mea hou aku, eʻike i ka Gold Price History .
ʻOʻAmelika Hui Pūʻia i mālama i ka hapa nui o ke gula o ka honua. ʻO ka hopena,ʻo ka hapanui o nā'āina, ua hoʻokahua waleʻia ka waiwai o kā lākou kālā i ke kālā aʻaʻole i ke gula. Ua mālama nā Central Central i nā hoʻololi kūʻai maʻamau i waena o kā lākou mau kālā a me ke kālā. Ua hana lākou i kēia ma ke kūʻaiʻana i kā lākou'āina ma nā maketi kūʻaiʻana i ka mea i emi loa ke kālā no ka kālā. Inā piʻi ka kiʻekiʻe, e hoʻopiha nui lākou i kā lākou kālā a kūʻai. No kaʻike hou aku i ka hopena o kēia hana, e nānā iā Peg i ke Dolla .
ʻO ka hopena,ʻo ka hapanui o nā'āina,ʻaʻole pono lākou e hoʻololi i kā lākou kālā no ke gula. Ua hoʻololi ke kālā iā ia. ʻO ka hopena, ua hoʻonuiʻia ke kumukūʻai o ke kālā me ka mea e like ana kona waiwai i ke gula. ʻO kēia ka mea i hoʻoliloʻia ai ke kālāʻAmelikaʻo ke kālā kālā o ka mea maoli. (Source: "Ka Moʻolelo o ke Kino," Hui Pūʻali Mānā.)
Ka Hopena o ke Kūlana Kino
I ka makahiki 1960, mālamaʻia ka US $ 19.4 biliona ma nā waihona gula, e like me $ 1.6 biliona i ka Waihona kālā Monetary . Ua lawa ia e uhi i $ 18.7 biliona ma nā haole'ē aʻe.
Akā, i ka holomua o ka hoʻokele waiwai oʻAmelika, ua kūʻai nāʻAmelika i nā waiwai i laweʻia mai, e uku ana i nā kālā. ʻO kēia hapa nui o ka uku panee hopohopo i nā aupuni'ē aʻe e hōʻoleʻoleʻoʻAmelika Hui Pūʻia i ke kālā ma ke gula.
ʻOiai, ua lilo ka Soviet Union i mea nui ka meaʻaila. Ua loaʻa iā ia nā kālāʻAmelika i loko o kāna mau mālama'āina no ka ukuʻana o kaʻaila i nā kālā. Ua hopohopoʻo ia e hopuʻoʻAmelika Hui PūʻIa i kāna pūʻali kālepa ma keʻano he mea maʻa i ka Cold War. No laila, hoʻonohonoho ka USSR i kona mau hoʻoponopono kālā ma nāʻelele o Europa. Ua kaulana kēia mau inoaʻo he Eurodollars.
Ma ka makahiki 1970, hoʻopaʻa waleʻia eʻAmelika Huipūʻia he $ 14.5 biliona i ke gula no nā kālā'ē aʻe he $ 45.7 piliona. I ka manawa like, ua hoʻokumuʻia nā kulekele hoʻokele waiwai e ka Pelekikena Nixon . Ua ho'ēmiʻia kēia kumukūhelu lua-helu i ke kumukūʻai o ka Eurola. Hoʻokumu houʻia nā kumukūʻai a me nāʻoihana'ē aʻe i ko lākou mau kuleana no ke gula. ʻAʻole hiki i ka United States ke hālāwai hou i kēia kuleana ulu. (Source: "Kū'ē o Forex Market,"'OANDA.)
Ua pau ke kūlana gula i ka lā 15 oʻAukake, 1971.ʻO ia kahi i hoʻololi aiʻo Nixon i ka pili kālā / $ 250 i kaʻaʻa. ʻAʻoleʻo ia iʻae i ka Fed e kūʻai i nā kālā me ke gula. ʻO ke kumu gula he kumuʻole. Ua kūʻai ka US i ke gula i $ 42 no ke anake i ka makahiki 1973, a laila ua hoʻohaunaha i ke kumukūʻai o ke kālā mai ke gula a pau loa i ka makahiki 1976. E wikiwiki ana ke kumukūʻai o ke gula i ka $ 120 ma kaʻeke ma ka māhele kūʻai . (Sources: Craig K. Elwell, " Ka Pelekane Pelekane o ke Keʻena Nolālā maʻAmelika Hui PūʻIa ," Congressional Research Service, Iune 3, 2011. "Hoʻoponopono i kaʻike no ka uku," Time, October 4, 1971.)
I ka paeʻana o ke kūlana gula, ua hoʻomaka nā'āina e kūʻai hou aku i kā lākou kālā pono'ī. ʻO ka hoʻonui pinepineʻana i ka hopena, akā, no ka hapanui o ka haʻaleleʻana i kaʻoihana gula i hoʻonuiʻia ka hoʻonui waiwai .
Akā,ʻaʻole i pau ka hoʻopiʻiʻana o ke gula me he waiwai waiwai lā. I ka manawa e loaʻa ai i ka hoʻololi a me ka hoʻonuiʻana i ka waiwai, e hoʻi nā pūnaewele i ke gula ma kahi hale palekana. Ua piʻiʻo ia i kahi kiʻekiʻe o kāna puke he $ 1,895 i ka auneke i ka lā 5 o Kepakemapa 2011.