ʻO nā'ōlelo hoʻopiʻi'ōleloʻike kālā e hiki iā mākou ke hana maikaʻi. Akā he aha ka mea e pono ai mākou eʻike?
Ua mamao loa kēia moʻolelo mai ka mea hoʻokahi wale nō e kilokilo ana i ka hili e pili ana i keʻano o ka heluheluʻana i ke kālā.
"Ua hōʻuleʻo 94% o nāʻAmelika i kēia nīnau no ka heluheluʻana i ke kālā," i kākau aiʻo CNBC.com i ka hapa o Sepatemaba e pili ana i kahi hōʻailona mai nā Pūnaewele'Ilepili. "ʻElua mau hoawa oʻAmelika e hikiʻole ke pale i kahi hōʻike haʻawina haʻawina haʻawina waiwai. Hiki iāʻoe? "I nīnau ai i ka poʻo o Iune mai Fox News, e pili ana i nā hualoaʻa loa loa mai kaʻike Foundation Financial Literacy o FINRA Foundation.
Ua paʻakikī ke poʻo i ka heluheluʻana, no ka mea, keʻike nei auʻaʻole kekahi o kēia mau lezzes e ana i ko mākou hiki ke mālama i ke kālā; akā, ke hoʻoweliweli nei mākou iā mākou i ko mākou hiki ke ho'ākāka i nā'ōlelo a me ka hoʻoponoponoʻana i nā pilikia math. A noʻonoʻo wau inā paha e like me ke kumu kula kiʻekiʻe i hoʻokuʻiʻia i nā haumāna no kahi hōʻike o ka moku'āina kūikawā - hiki kēia i ka hopena e alakaʻi iā mākou e hoʻolālā i ko mākou manawa a me nā kumu waiwai i nā mea hewa. No laila, ua kāhea aku au i nāʻikeʻike'ōlelo'ōlelo kālā, e like me nā mea i hoʻopiʻiʻia i kekahi o kēia mau lezzes, eʻike. Eia ka mea aʻu i aʻo ai.
ʻO ke Kaʻawa Ma waena o kaʻike a me ka hanaʻana i ka manaʻo
ʻO ka mea mua,ʻaʻole kēia mauʻano o ka heluheluʻana i ke kālā e maʻa ai ināʻoe e hana ana i nā mea pono me kāu kālā.
ʻO ka mea i loaʻa ma lalo o ke poʻomanaʻo o ka hiki kālā, e ho'ākāka anaʻo Dr. Gary Mottola,ʻo ka Luna Hoʻonaʻauaoʻo Investor Education ma FINRA. "Hoʻonui kaʻikeʻana i ka heluheluʻana i kaʻike. ʻO ka ikaika e hoʻopili ai i kaʻikeʻana, ka'ai'ē'ai'ē a me kaʻike kālā. "(FYI:ʻO ka maikaʻi waiwai kālā,ʻo ia nā hui e like me ka CFPB e mālama nei, uaʻoi aku ka nui o kaʻike, no ka olakino a me nā mea koʻikoʻi.)
Ma ka moʻaukala,'ōleloʻo Mottola,ʻo ka nui o nā nīnau no ka heluhelu'ōlelo kālā e pili ana iā FINRA (ʻo ia hoʻi i ka makahiki 2004, a me nā pane i ka hopena o kēia moʻolelo) e kau ana iʻekolu mau wahi nui o ka heluheluʻana:
- ʻO ka hiki ke hoʻomaopopo a me ka heluʻana i nā uku hoʻolimalima. ( Inā paha he $ 100 kāu e loaʻa ana i ka 2% o ka makahiki, ma hope o 5 mau makahiki, peheaʻoe e kūʻai ai?) Aʻoi aku ma mua o $ 102, B) Ma lalo o $ 102, C) Nanea $ 102, D)ʻAʻole maopopo )
- ʻO ka hiki ke hoʻomaopopo i ka hoʻonuiʻana. ( E noʻonoʻo i ka nui o ka ukupanee ma kāu helu mālama kālā he 1 pakeneka o ka makahiki a he hoʻonui ka hoʻonui he 2 pakeneka o ka makahiki. Ma hope o 1 makahiki e kūʻai aku ka kālā i ke kāleka i ka mea i hanaʻia i kēia mau lā, like a likeʻole paha i kēia lā? ) Nānā B) Kekahi C) Loaʻa D)ʻAʻoleʻike )
- A me ka hiki ke hoʻomaopopo i ka hopena. (ʻO ka kūʻaiʻana i kekahi kumukūʻai e hāʻawi pinepine mai i kahi hoʻi mai ka palekana ma mua o ka waihona kālā.) A)ʻoiaʻiʻo B)'Akehewa C)ʻAʻoleʻike)
Ua hoʻopili houʻia aku nā nīnau hou aku, a me ka noʻonoʻo i ka hopena o ka uku ukana inā loaʻa ka uku paneʻe; ināʻoe e uku aʻoi aʻe paha i ka ukupanee me kahi moraki he 15 makahiki ma mua o kahi 30 makahiki; a he mau makahiki e laweʻia he $ 1,000 i ukuʻia ma ka 20 pakeneka kālā no ka pālua ināʻaʻoleʻoe e uku. (Hiki iāʻoe ke lawe i ka quiz piha maʻaneʻi, aiʻole e lele wale i ka hope o ka mea eʻike ai inā loaʻa pololei nā pane i kēia mau nīnau.)
Ma ka hikiʻana mai i ka pale ma waena o kaʻike a me ka hanaʻana,'ōleloʻo Mottola: "ʻAʻole wau e manaʻo e'ōlelo aku kekahiʻoi aku kaʻoi aku o ka waiwai ma mua o ka mea'ē aʻe." A'ōleloʻo Dr. Lewis Mandell i kaʻike'ōlelo kālā, ināʻaʻoleʻoe i ke ana, ʻaʻole piʻi nā helu. Me he mea lā e hoʻopau i kahi manawa ma kāna mau'ōlelo, ua hoʻopuka ka CFPB i kāna mau pono kālā i ka hopena o Kepakemapa: Aia ma kahi o 43 pakeneka o nā poʻeʻAmelika e ho'āʻo nei e hoʻokō i nā palena.
ʻAʻole hiki i kaʻikeʻana i kaʻike kālā ke haʻi aku i ka moʻolelo a pau, akā,ʻaʻole iʻoi aku kaʻoi aku o ka hoʻoikaikaʻana i nāʻano o ka loaʻa kālā.
ʻO nā palena o ke kula kiʻekiʻe a me nā papa kula
ʻO kēia hapa o kēia pilikia,ʻaʻole lawa ka manawa ma ka lā kula e uhi pono i kēia mau haʻawina. E noʻonoʻo pehea e uhiʻia nā kumuhana e like me kaʻepekema honua a me ka mōʻaukalaʻAmelika i ka kula
Hiki iāʻoe ke kiʻi iā lākou ma keʻano kumu maʻamau i ke kula haʻahaʻa; Eia hou, ma ke kula waena; a eia hou, he nui loa, ma ke kula kiʻekiʻe.
"ʻAʻole ia e pili ana i nā alakaʻi alakaʻi o ka heluheluʻana i ke kālā," wahi a Mitchell Roschelle o ka PWC Foundation, e hana ana e kūkulu i nā mākau waiwai a me kaʻenehana i waena o nā haumāna. Wahi a ka 'Aha'ōlelo no ka Hoʻoponopono Kumuhana Hoʻonaʻauao,ʻo ka "National 2016 National State of Financial & Economic Education," he 17 mau koi wale nō ka makemake o nā haumāna e komo i ke kula kiʻekiʻe ma ke kālā pilikino, a he 20 wale nō kaʻoihana kula kiʻekiʻe.
ʻO kahi kumu'ē aʻe he pilikia pilikia. "Inā paha e hiki iāʻoe ke koi aku i ka poʻe'ōpio e noho i loko o ka papa kālā kālā pilikino,ʻaʻole nui lākou i ka hoihoi i ko lākou wā'ōpiopio," wahi a Mandell. "Ua laweʻo US kānāwai [ma keʻano o ka'Āina CARD) i ke kāleka kāleka mai ka equalike no ka poʻe ma lalo o 21. No laila,ʻaʻole i loaʻa nā nīnau i ka wā'ōpiopio."
E noʻonoʻo i nā Nānā Pākahi-i loko
Hoʻololi i ka manawa (aʻo kaʻoiaʻiʻo,ʻo ka manawa) o ka hoʻonaʻauao kālā kālā pilikino he mea ia o ka hopena no ka hanaʻana i nā kumu aʻo. Hoʻokahi mea a mākou e aʻo nei,ʻo ia ka hoʻomohalaʻana o nā haʻawina i ka laweʻana aku iā lākou a kokoke i kahi o ke kūʻai aku, no laila.
Ma mua o ka komoʻana i ke Kulanuiʻo George Washington, kahi i hoʻokumu aiʻo ia i ka Global Financial Literacy Centre,ʻo Annamaria Lusardi he loea ma ke Kulanuiʻo Dartmouth. ʻOiaiʻo ia ma laila, ua kāheaʻiaʻo ia e kōkua i ka hoʻoponoponoʻana i kahi pilikia:ʻO nā limahana limahanaʻole i kōkua i ka uku hoʻolimalima hōkele i hāʻawiʻia aku ke kula. He aha nā mea e hiki ai iā lākou ke hana e loaʻa ai iā lākou kēia pōmaikaʻi nui?
Ma keʻano o nāʻoihana kula e hana, ua hoʻomakaʻo Lusardi a me kona mau hoa me ka noiʻi. Ua kamaʻilio lākou i kēia poʻe kānaka,ʻo ka hapa nui o lākou he wahine, no ke kumu i heleʻole ai lākou. ʻO ka mea a lākou i lohe ai,ʻo ka poʻeʻoihana "ʻaʻole lākou iʻike i kahi e hoʻomaka ai," "he mau hanana e lawe ai," a "ua hoʻomau lākou i ka mālamaʻana i ko lākou mauʻohana."ʻO ka'ōlelo'ē aʻe,ʻoi aku ka pilikia ma mua o kaʻoihana i ka loaʻaʻana o ke kālā e ho'ōla ai. No laila, ua hui pū nā mea noiʻi hoʻokahi pager e hōʻike ana i nā mea e pono ai ke hana, a me ka pono e noho i mua o kahi kamepiula, a ua lawe liʻiliʻi i ka manawa e wehe ai i kahi mea holoi. Ua hana pū lākou i nā wikiō pōkole o ka poʻe e noho nei e kamaʻilio nei e pili ana i ka pehea o ka hoʻokomoʻana o ka papahana iā lākou,ʻo ia hoʻi ke hana nei lākou i kekahi mea maikaʻi no ko lākou mauʻohana. A laila, hoʻomaka lākou i ka laweʻana i nā wikiō a me nā kuhikuhi i nā kaumāna hana hou. Ua hoʻonuiʻia ka nui o ke kālā ma ka papa i hoʻokahi mahina. ʻAʻole ka haʻaheo o Lusardi no nā hualoaʻa, eʻike ana e hoʻomaka ana lākou mai kahi haʻahaʻa loa.
Akā,ʻaʻoleʻo ia wale nō keʻano. I nā makahiki i hala, ma mua o ka Loi CARD, ua hanaʻo Wells Fargo i kahi hoʻokolohua ma kahi pā kula kulanui. Ua hāʻawiʻia nā haumāna e noi nei no nā kāleka kāleʻa i kahi haʻawina haʻawina liʻiliʻi no ka laweʻana i kahi papahana pūnaewele he 15-minute ma ka maikaʻi e hoʻohana i kā lākou kāleka hou. A laila ua nānāʻia keʻano o nā haumāna. ʻO ka poʻe nāna i lawe i ka papahana aʻo e uku i kā lākou mau kālā i piha, a emiʻole ka loaʻaʻana o ka uku o ke kālā a iʻole e hele i nā palena.
He kūpono iā Roschelle. "Ma mua o ka loaʻaʻana iāʻoe kekahi palapala laikini, ponoʻoe e kākau i kahi hōʻike a kākauʻia a me kahi ho'āʻo alanui," i'ōlelo aiʻo ia. Akā noʻonoʻoʻo Lusardi e loaʻa kekahi mau manawa - ke kūʻaiʻoe i hale , no ka mea, i ka wā o ka hoʻonaʻauaoʻana e like me kāu noiʻana no kahi moraki-i hiki ai ke lōʻihi. "I kēlā manawa, ua aloha lākou i kahi hale hikiʻole iā lākou ke uku a ua hoʻoholo mua i ka nānā o keʻano o ka pena e paʻi i nā pā," i'ōlelo aiʻo ia.
Ka Moʻomanaʻo i nā Moʻolelo Ola Ma mua o ka Heluhelu
Loaʻa paha iā mākou kahi hui o nā meaʻelua. Akā inā paha e nānā nui ana mākou i mua, a iʻole ma kahi o ke kihi, pehea lā mākou e hoʻokomo ai i ko mākou ikaika i ke aʻoʻana? Ua nīnau wau i kēlā nīnau i kēlā me kēia kumu oʻu no kēia moʻolelo. Eia nā māheleʻeono o kā lākou mau manaʻo hoʻohuiʻia:
1. makemake i nā makemake: Eʻike i ka hoʻokaʻawale a ho'āʻo e mālama i kāu kālā e like me ia.
2. Hoʻonuiʻia ke kālā i nā manawa a pau ... A pēlā nō hoʻi ke kālā i noi kālāʻia. I kekahi'ōlelo'ē aʻe, hiki ke hana i ka mana o ka hoʻohuihui i kou makemake, a me ia. (Me ke codeicil inā inā ma ke kāleka kāleka, a ukuʻoe i kēlā me kēia mahina,ʻaʻoleʻoe e pānaʻi i ka uku a pau.).
3. E hoʻomaopopo i ka pono o kāu mau mea. Pehea lākou e loaʻa ai ka waiwai, a he aha ka mea a lākou e makemake mai nei iāʻoe ma ke kūkākūkāʻana? Hana maikaʻiʻoe i ka hopena.
4. E aʻo pehea e noiʻi ai i kekahi kūʻai. Inā he hana kūʻai (me nā hoʻololi kūikawā), kahi kaʻa, aiʻole ka hoʻomaha,ʻike i keʻano e hele ai i ka pūnaewele aʻike i ka maikaʻi o kāu kālā. ʻAʻole kālā i hoʻolimalimaʻia ke kālā i mālamaʻia.
5. Keʻano o ka pilikia . (A hiki ke mālamaʻia e ka pilikino.)
6. Hoʻopili i kou olakino kālā. ʻO ka hopena, ponoʻoe e hoʻolimalima manawa e mālama pono ai i kāu olakino kālā e like me kou manawa e mālama ai i kou ola kino. Ināʻaʻoleʻoe, e like me ka hoʻopukaʻana o Lusardi,ʻaʻole e loaʻa nā mea maikaʻi iāʻoe.
Nā pane i ka FINRA hope loa quiz: A, C, B