He aha nā hapaʻai kālā a me nā koena?
ʻO ka hapa hāpai kālā - iʻikeʻia hoʻi he hapa kīpila kālā - e puka ināʻoi aku kaʻoihana o ke aupuni ma mua o kona kālā.
ʻO ka mea likeʻole,ʻo ka hapa kālā -ʻo ia hoʻi i kapaʻia he koena kālā - e puka i ka wā eʻoi aku ka nui o kaʻauhau kālā a ke aupuni ma mua o kāna lilo. Mālamaʻia nā kālā a ke aupuni me nā kālā a me nā hoʻolālā kālā e hoʻoneʻe ana i kekahi i kekahi me ka loaʻaʻana o nā pūʻulu kaulike.
ʻElua mau hua'ōlelo'ē aʻe i hoʻohanaʻia i ka wā e kamaʻilio ai e pili ana i nā kālā kālā a ke aupuni,ʻo ia ka pale kaulike a me nā pale kaulike. ʻO ka palepa mua e hoʻokaʻawale i ka uku panee mai ka hoʻolālāʻana i kaʻaoʻao o ka hoohalike,ʻoiai nā pale kaulike e hoʻololi ai i ka hopena o ka waiwai kūwaho maoli (GDP) e hoʻololi i ka hoʻokele waiwai'āina ma muli o ka piʻiʻana o ka uluʻana i ka hōʻai'ē.
Manaʻo nā poʻe economics o Keynesian eʻaeʻia ana nā nele o ke aupuni ma ka hoʻokele waiwaiʻana,ʻoiai ka holoʻana o ke kumukānāwai o ke aupuni i kahi koena. No ka hoʻohālikelikeʻana i kēia manaʻo, hoʻohana nā kānaka hoʻolālā i ka mea iʻikeʻia heʻilima pili kālā e hoʻohālikelike i ka likeʻole o ka hoʻolālā a me ka loaʻa kālā ma keʻano he pakeneka o ka waiwai nui o ka home.
Ke hoʻohanaʻana i nā palekana papahana
Malia paha keʻano o ke ala pono loa e ana i nā kumukūʻai o ke aupuni e hoʻohana ana i nā palekana kaulike kaulike, e wehe ana i ka hapa o ka hapaʻaiʻoleʻole i loaʻa i ka wāʻoihanaʻoihana a nānā wale i nā hoʻolālā polokalamu ma kaʻaoʻao hoʻolimalima. ʻO kēia mau kumuhana e hana i ke ana i kahi kūʻokoʻa ka lōʻihi lōʻihi o ka hapaʻai pūlāwai a me nā uku hapa kālā, e hoʻokomo i nā mea nui loa.
ʻO ka laweʻiaʻana o nāʻikepili hoʻokele waiwai e hoʻomaopopo ana i nā mālama waiwai a me nā manaʻo'ai'ē e like me ka pololei, aʻo ka hoʻolālā o ka hoʻolālāʻana e lilo i kumu no ka hoʻolālā kālā, ma waho o ka'ai'ē nui i loaʻa i ka hopena o nā hoʻoholo i hala. ʻO nā loli'ē aʻe he nui nā komoʻana o nā kūlana a pau o ke aupuni a me nā hoʻololiʻana no nā hanaʻoihana hoʻokahi.
I ka hopena, pono e hoʻomanaʻo nā mea kālepa a me nā mea kālā e hoʻomau i ka hōʻai'ē o ke aupuni e noho paʻa ma ka pakeneka o ka GDP i mea e noho mau ai. Ināʻaʻole,ʻo ka uku panee wale nō e lilo i nā loaʻa kālā āpau. ʻAʻole iaʻano kūlana e pili ana i nā kāpena e ho'ōki i ka hōʻai'ē a pau, no ka mea, hiki iā ia ke hoʻopilikia i ka hoʻokele waiwai.
Nā Hoʻopiʻi no nā Hoʻolālā Kuleana Kū'ē
He mea koʻikoʻi nā kumukūʻai o ke Aupuni no nā mea kālepa a me nā mea hoʻolimalima e nānā, mai ka poʻe'ai'ē'ai'ē i ka poʻe kālepa kālā. Mālama ponoʻia ka nānāʻana i kēia mau pae me ka hoʻohanaʻana i kaʻikepili hiki ke maʻalahi o ka World Bank a iʻole e hoʻohana ana i nāʻikepili pūnaewele'ē aʻe o ka World Bank a iʻole ka International Monetary Fund (IMF).
ʻO nā hopena o nā palena kālā o ke aupuni,ʻo:
- Ka Hoʻoilina o ka'Ai'ē -ʻAʻole hiki ke hoʻopiliʻia nā kumukūʻai o ka mō'ī no ka lōʻihi loa, akā,ʻo ka hoʻolālā kūpono e hiki ke alakaʻi i ka loiloi kālā no ka uku kīpila no ka hōʻoiaʻana i ka hōʻai'ē.
- Ka Hanana Lahui Puke -'Aponoʻia ka hoʻololiʻana i nā nele i nā kālā a me ka hoʻoliloʻana, me ka meaʻoi aku ka maʻalahi loa e hoʻokō. ʻO ka piʻiʻana o kaʻauhau i mea e hoʻomaikaʻi ai i kēia mau nele, hiki i ka hopena maikaʻi ke hoʻoikaika i nā hui /'āpono.
- Ka Hoʻolālāʻana no ka hōʻai'ē -ʻAʻole hiki ke loiloi loa nā manaʻo kālā i nā'āina i hikiʻole ke hoʻonā i nā palena kīnā, e hiki ai ke kūʻai i nā kuhi kālā kālā , akā hiki i ka hoʻonuiʻia o ka hilinaʻi i ka'āina e hiki ai i ka hoʻonui i ka uku kālā.
ʻO nā hōʻailona o kēia mau hopena e hiki keʻikeʻia ma nā hōʻike i hāʻawiʻia e nā keʻena koho, e like me Standard & Poor , Moody's Investors Service, a me Fitch Group . ʻO kēia mau kino e hoʻopuka pinepine ana i nā kuhi'ai'ē no nā'āina likeʻole o ka honua, kahi i loko o ka hohonu o ka hōʻiliʻiliʻana i nā hapa o ke kumukūʻai a me nā uku kālā a me nā hopena o lākou i nā kālepa kālā.