Kahiheaʻoe e mālama ai i kāu kālā?
ʻO ka hapa nui o nā kānaka e mālama i kā lākou kālā i loko o kahi waihona kope, me kā lākou mau kālā o ka mahina i mālamaʻia i loko o kahi'ake kope a me nā pūnaewele pūnaewele. ʻO kekahi poʻeʻaʻole i manaʻoʻiʻo i nāʻaha kūikawā (e pili ana i nā hanauna'ōpio) a paʻa i kā lākou kālā i loko o nā enikeli.
I kēia manawa, nuiʻole ka poʻe i maopopoʻole i ka nui o nā koho e hiki ai ke mālama i ke koena o kā lākou kālā i hoʻonohonohoʻia , aiʻole i ka manaʻo o nā kālā likeʻole.
E hele mākou ma waena o nā kohoʻoi loa i ka wā e hiki ai i kahi kahi e mālama aiʻoe i kāu kālā i hiki iāʻoe ke waiho i kahiʻoi loa.
Nā Hoʻolālā Kuhi
Inā makemakeʻoe e komo i kāu kālā no ka uku ponoʻana i kēlā me kēia lā, he mea pono e mālama i kāu moʻokāki kāleka i hiki ai iāʻoe ke hoʻohana i kāu kāleka hoʻopalapula e uku no nā mea. (ʻO kekahi,ʻoiaʻiʻo, hiki iāʻoe ke lawe i ke kālā a mālama i loko o kāu pēke.)
Eia naʻe, e hoʻomanaʻo mau e mālama i kahi paʻi ma kāu mo'kekeki no ka pale aku i nā uku. Eia kekahi laʻana,'ōleloʻoe ua poina iāʻoe ua loaʻa iāʻoe kekahi bila o kēlā me kēia mahina i kāpaeʻia mai kāu moʻokāki, a me ka kūʻaiʻana i nā hopena awakea ma kahi kūponoʻole. Loaʻaʻoe i ka uku keu, e like me nā kulekele o kāu kāleka.
Ke Kaua o nā Waiwai
ʻAʻohe āu waihona kālā, aiʻole e noʻonoʻo paha e pili ana i nā'auwaʻa hoʻololi? Nuiʻole ka poʻe iʻikeʻole aia he nui o nā koho i ka wā e hiki ai i nā pūnaewele āu e hoʻopaʻa nei i kāu kālā, e like me nā kāpili brick a mimiki a me nā "inoa nui" i hiki pinepine i ka manaʻo.
Aia kekahi mau kāpili kaiāulu, nā pūnaewele pūnaewele wale nō, a me nā uniona kālepa , e inoa i kekahi mau mea. I loko paha o ia mau mea, loaʻa paha nā uku kālā (me nā kumu hoʻokūkū), nā huapalapala kiʻekiʻe, a me nā mea hou aʻe.
Me nā koho he nui, hiki ke paʻakikī ke koho, no laila eia kahi mea āu e pono ai e hoʻomanaʻo: koho i ke kāleka me ka liʻiliʻi loa o nā uku.
ʻAʻole ponoʻoe e uku i nā uku mālama mālama mahina i kahi pēlā e mālama i kāu kālā ma laila.
Ma mua o kaʻole, nā pūnaewele pūnaewele wale nō, nā pūʻulu kaiāulu, a me nāʻaha kālā i loaʻa ka uku liʻiliʻi. Kūleʻa wale nā pēke pūnaewele-ʻole no ka meaʻaʻole kahi o ke kino, a he mea maʻalahi loa ia. Ke kākoʻoʻia nei nā hōʻai'ē 'āina a me nā uniona kālā i nā kānaka a lākou e lawelawe ai aʻoi aku ka lōʻihi me nā uku kumukūʻai a me nā uku.
ʻO ka pōʻino, me kekahi o nā inoa nui ma laila, e hele anaʻoe e hālāwai me kahi i ukuʻia i nā uku, nā waihona a me nā pale kaulike, a me nā koi'ē aʻe. E maʻalahi ka mālamaʻana i ke kālā, no laila e heluhelu i ka pepa maikaʻi.
Ka Papa Hana Hoʻopilikia
ʻO ka nui o nā kānaka e hoʻomau i kā lākou kālā kālā kūpili i kā lākou mālama waiwai nui , akā he mea kuhi kēia, ma muli o ka nui o ka hoʻomaluʻana iāʻoe.
Pono wale ke komoʻana i nā kālā hoʻolālā inā loaʻa kahi pilikia kūikawā . ʻO ka pilikia o kēlā me kēia kanaka he wehewehe likeʻoleʻo ka mea i pilikia. ʻO ka hapanui o nā poʻe'ōleloʻike e'ōlelo nei,ʻo nā kālā kūkini pilikia no nā mea hikiʻole iāʻoe ke kali mua aku , a no nā kūlana weliweli paha, e like me ka liloʻana o kahi hana. No laila, makemakeʻoe e kūʻai i nā lole hou, akā,ʻaʻole lawa ka kālā i kāu kākike,ʻaʻole ia he pilikia.
ʻAʻole ia he mea pono aiʻole he mea nui e ola ai.
Ināʻaʻole hiki iāʻoe ke hilinaʻi iāʻoe iho e haʻalele i kāu kālā pilikia wale nō a hiki i ka manawa e pono aiʻoe, a laila e weheʻoe i kahi helu mālama kālā ma kahiʻokoʻa'ē aʻe mai kāu waihona kālā mālama mau.
No ke aha mai? Ma muli o ka nui o nā kūpono āu e pono ai e loaʻa i ke kālā,ʻo ka liʻiliʻi paha iāʻoe ke ho'āʻo a hoʻohana i kēia mau mea ināʻaʻoleʻoe.
ʻO ka koho e kūkulu i kahi pūnaewele mālama pūnaewele. ʻOi aku ka wikiwiki a maʻalahi ka weheʻana aʻaʻole pono ka hele i kahi lālā. Eia hou,ʻaʻole loaʻoe e ho'āʻoʻia e hele kino i ka ATM e hoʻokaʻawale i ke kālā, akā hiki iāʻoe ke hoʻololi i kāu kālā i ka wā e makemakeʻia ana.
Nā Pahuhopu Hoʻopakele Loa
No laila, pehea e pili ana i nā pahuhopu mālama waiwai āu e loaʻa ana iʻekolu a 5 mau makahiki, aʻoi paha, e hoʻokō?
Hiki paha iāʻoe ke wehe i nā waihona kālā mālama maʻamau no kēlā me kēia.
He aha kahi pūnaewele mālama kālā? ʻO kekahi mau'aeke eʻae iāʻoe e wehe i kahi pūnaewele mālama nui , me nā "sub" pūnaewele i pili i ia. No laila, hiki iāʻoe ke hoʻohana i kāu pūnaewele mālama waiwai no ka pōkole pōkole, a wehe i nā waihona inoa likeʻole e like me ka holoʻana, ka computer hou, kahi kaʻa hou, a pēlā aku.
Hiki iāʻoe ke naʻauao e hoʻokaʻawale i kāu mau pahuhopu mālama. Inā loaʻa iāʻoe kekahi pūnaewele mālama nui me ka hōʻaia $ 20,000, akā e mālama neiʻoe no ka mareʻana ,ʻo ka ukuʻana i ka kaʻa, me ka hoʻomaha, he aha kāu e hana nei? Hiki iāʻoe ke paʻakikī ke kaumua i kāu mau pahuhopu hoʻokahi.
Ma ka loaʻaʻana o nāʻike pilikino e pili ana i kēlā me kēia pahuhopu, e maʻalahi ka haʻiʻana iāʻoe i ka wā āu i hiki ai iā lākou, aʻo ka laweʻana i ke kālāʻaʻole e pale i kāu mau pahuhopu'ē aʻe. No laila, e hoʻokaʻawale i kahi $ 20,000. Loaʻa iāʻoe he $ 10,000 ma kāu helu "kālepa", $ 7,000 ma kāu pūkele hoʻokele "hoʻokele", a $ 3,000 i kāu pūnaewele "hoʻomaha".
ʻO kāu pahuhopu no kēlā me kēia he $ 20,000, $ 10,000, a he $ 3,000 ma kēlā me kēia. Uaʻikeʻoe ua hōʻehaʻoe i kāu pahuhopu palekana hoʻolālā, no laila e hoʻololiʻoe i ke kālā āu e ho'ōla ai i kāu hoʻomahaʻana i kāu pūnaeke hoʻoili kālā kaʻa a hoʻomaka e hoʻolālā i kāu huakaʻi.
Inā loaʻa iāʻoe ka huina kālā nui o $ 20,000 ma kāu moʻokāki, hiki paha iāʻoe ke hoʻokuʻu i kekahi o ia mea no kāu hoʻomahaʻana no ka mea e hana anaʻoe iʻelua mau pahuhopu'ē aʻe'ē aʻe.
He nui nāʻaupuni,ʻo nā kele pūnaewele pūnaewele paha, eʻae iāʻoe e wehe i kahi helu palenaʻole o nā waihona waihona waihona. Mai laila mai, hiki iāʻoe ke hoʻonohonoho i nā hoʻololi kūikawā mai kāu helu kākike i kēlā me kēia kālā mālama kālā .
ʻO ka hoʻopiʻi manawa lōʻihi
ʻAʻole mākou e kamaʻilio e pili ana i ka ho'ōla no nā pahuhopu maʻaneʻi. Ma ka hakahaka, ua kohoʻia kēia mau koho no ka poʻe i loaʻa i ka nui o ke kālā i ho'ōlaʻia, akā,ʻaʻole lākou e nānā ana i ka mālamaʻana no nā makahiki lōʻihi (5+ makahiki).
Ināʻoe eʻimi nei i wahi e paʻi ai i kāu kālā no kekahi mau makahiki, hiki i kāu kālā pane kālā a me nā CD (Certificate of Deposits ) kāu pane. ʻO kēia mau waihona hoʻopuka kālā he pono kaʻoi aʻe o ka uku kumukūʻai ma mua o nā waihona mālama waiwai maʻamau.
Inā kohoʻoe e wehe i kahi'Ikekeke kālā kālā a iʻole CD paha, aia kekahi mau mea pono e hoʻomaopopo muaʻoe. ʻO nā kālā kālā kālā e like me keʻano o ka nānāʻana a me nā waihona mālama kālā, no ka mea, hiki iāʻoe ke kākau i kahi helu kūpekema o hoʻokahi. ʻO ka hōkeo kālā kālā pū kekahi e hoʻokomo i nā waiwai mālama kālā, me ka likeʻole o nā waihona mālama manawa maʻamau,ʻo ia ke kumu e hiki ai iāʻoe ke hoʻonui i ka huina kālā.
Heʻokoʻa nā CD i ka hoʻoholoʻana i nā lā kūleʻa,ʻo ia keʻano o kāu weheʻana i kahi, ponoʻoe e mālama i kāu kālā i laila no kahi manawa kūpono. No laila, inā ponoʻoe e lawe i ke kālā ma mua o ka hānauʻana o ka CD, e kū anaʻoe i ka hoʻopaʻi hoʻolimalima koke. ʻO ka nui o ka uku e pili ana i nā hua'ōlelo o ka CD. Me kēlā'ōlelo,ʻaʻohe maikaʻi maikaʻi nā CD no nā kālā kūkini pilikia no kou makemake i ke kālā e hiki ke loaʻa me ka ukuʻole i ka wā e pono ai.
E hiki ana i kēia mau moʻomekeka ke koi aku i nā kaulikeʻoi aʻe ma luna o kaʻoihanaʻoi aʻe ma mua o ka waihona kālā maʻamau. Eia kekahi laʻana, ponoʻoe e loaʻa $ 10,000 i loko o ka pūnaewele i ka manawa e weheʻia ana, akā, e hiki ke weheʻia kekahi mau kālā mālama kālā me ka $ 10.
ʻO ka hoʻopakeleʻana
Ma nā wahi heaʻoe ma kāuʻoihana, ponoʻoe e mālama i ka palekana no ka haʻaleleʻana i ka mea nui. ʻO ka hoʻonohonohoʻana i nā unuhi weheweheʻana mai kāu uku uku mai kekahi o nā mea maʻalahi loa e hana ai i kēia. Ināʻoe hana pilikino, e nānā iā SEP IRA.
Inā lōʻihiʻoe i ka waiwai kālā, ponoʻoe e wehe i kahi IRA, he mea nui keʻole i hāʻawiʻia e kāuʻoihana 401 (k). ʻAʻole hiki ke hoʻokuʻuʻia ke kālā mai ka IRA me ka hoʻopaʻiʻole a hiki iāʻoe ke 59 a me ka hapalua makahiki, koe naʻe no kahi kūikawā kūikawā, e like me ke kūʻaiʻana i kou hale mua. Hiki iāʻoe ke hoʻohoka i nā hāpai āu i hana ai iā Roth IRA me ka ukuʻole.
E like me ka 401 (k) s like me ka hopena o ka hoʻopaʻi no ka haʻalele kokeʻana, akā,ʻo ka mea maikaʻi e pili ana i kahi 401 (k)ʻo ia ka mea e hiki i kāuʻoihana ke hāʻawi aku e hoʻohālikelike i kāu mau haʻawina i kahi nui. Ke'ōlelo nei ka'ōlelo hoʻolālā kūpono e kōkua i ka pāʻani, a ma muli o ka nui o ka hoʻihoʻiʻana o kāu 401 (k), hiki pahaʻoe ke hāʻawi i ka hoʻomaha i kahi IRA (no ka mea,ʻoi aku ka mana a me ka hoʻoikaika me nā kālā).
Ka mālamaʻana no ka hoʻonaʻauao
Makemakeʻoe e uku no ke aʻoʻana o kāu keiki? A laila e noʻonoʻo i ka weheʻana i kahi Māhele Hoʻopalekana 529 , no ka mea, he mea nui kēia helu no ka mālamaʻana no ka hoʻonaʻauao o ka mea e hiki mai ana. Hiki iāʻoe ke wehe ia mea no kekahi mea waiwai -ʻaʻoleʻo kāu keiki wale nō, akā he moʻopuna, he hoaaloha, a he pili paha.
Ināʻoe e mālama nei i ke kālā i loko o kahi pūnaewele mālama maʻamau,ʻaʻole paha i lawa ka hōʻemiʻana i ka hoʻonuiʻana. Inā he'ōpiopio kāu keiki a he manawa lōʻihi naʻe e hele ai ma mua o ke kulanui, e piʻi ana ka uku o ka hoʻonaʻauaoʻana, a makemakeʻoe e waiho i kāu kālā ma kahi e hiki ai ke mālama, aʻo ka waiwaiʻauhau o 529 he mea nui.
529ʻO nā papahana e kākoʻoʻia e nā moku'āina a me nā keʻena aupuni a hiki iā lākou ke weheʻia me nā pūnaewele waiwai. Eʻikeʻoe iʻeluaʻano o nā hoʻolālā: nā uku i ukuʻia, a me nā mālama kālā. Kūpono kekahi mau kauka e kū'ē i nā kumumana mua i ukuʻia no nā kumu he nui, no laila e hoʻomaopopo pono e hana i kekahi noiʻi ma mua o ka hoʻoholoʻana i kahi kūpono iāʻoe.
ʻAʻoleʻoe i kaupalenaʻia i ko ka moku'āina 529 Plan, no laila, he mea nui e kūʻai aku a hoʻohālikelike i nā pālākeli a me ka hana nui o nā kālā likeʻole. Hoʻolahalaha kekahi mau'āina i nā mea hoʻonāukiuki, a me nā 529ʻO nā papahele he nui nāʻauhau kālā.
E mālama i kāu kālā
E like me kāu eʻike ai, nui nā koho i ka wā e hiki ai i kahi e mālama ai i kāu kālā. ʻAʻoleʻoe e makemake i nā kiko o nāʻokoʻa likeʻole, akā e hōʻoia i ka loaʻaʻana o kāu mau kālā i kāu kālā.